Mentoring là kèm cặp, tức đi bên cạnh một người đủ lâu để truyền lại cách nghĩ, cách nhìn, chứ không chỉ trao một kỹ năng cụ thể. Trong doanh nghiệp, đây là một trong ba cách người lãnh đạo truyền nghề, bên cạnh đào tạo và huấn luyện. Bài này dựa trên Chương 15, “Lãnh đạo là một nghề giáo”, trong cuốn SMILE+, và mượn thêm một phần Chương 16 để trả lời câu hỏi mà chủ SMEs và quản lý hay gặp: kèm cặp một người thì bắt đầu từ đâu, và đến lúc nào thì trao quyền.
Mentoring là gì, nhìn từ một buổi chiều của Alex?
Tuần đó, công ty của Alex bước vào một giai đoạn căng thẳng hiếm thấy. Một dự án quan trọng đang tiến gần tới hạn chót. Cuối buổi chiều, Alex đi ngang qua khu làm việc và thấy một phần việc quan trọng đang bị kẹt. Không phải vì đội ngũ lười biếng, mà đơn giản vì họ vẫn đang loay hoay.
Alex nhìn màn hình của họ vài phút, và lời giải đã hiện ra trong đầu anh. Anh biết nếu mình ngồi xuống thì có lẽ chưa tới một giờ là mọi thứ sẽ xong. Đôi tay anh bắt đầu ngứa ngáy. Cảm giác ấy từng là lý do cả công ty vận hành quanh một người, đúng kiểu lời nguyền sếp giỏi.
Làm thay luôn nhanh hơn, điều đó chưa bao giờ sai. Nhưng nếu hôm nay anh cứu một lần, ngày mai anh lại phải cứu tiếp, và công ty vẫn chỉ lớn bằng năng lực của một người.
Lần đầu tiên sau nhiều năm, một câu hỏi khác xuất hiện trong đầu Alex: rốt cuộc mình muốn trở thành ai, người làm việc giỏi nhất công ty, hay một điều gì khác. Kèm cặp bắt đầu đúng ở chỗ đó, ở khoảnh khắc người lãnh đạo có lời giải trong tay mà vẫn chọn không làm thay.
Mentor là gì: người thợ giỏi hay người kiến trúc sư?
Tối hôm đó, Alex mang câu hỏi ấy tới cuộc hẹn với Mr. Grant. Ông hỏi lại anh, nếu cậu muốn xây một nhà thờ lớn, cậu sẽ thuê một người thợ giỏi nhất thế giới hay không. Alex đáp có lẽ là có. Mr. Grant lắc đầu, bảo rằng như thế công trình ấy sẽ mất rất lâu. Điều cậu cần là một người kiến trúc sư.
Người thợ giỏi tạo ra sản phẩm, còn người kiến trúc sư tạo ra những người thợ.
Alex nhận ra trong sâu thẳm, anh vẫn thường đánh giá giá trị của mình bằng những việc mình tự làm được. Mr. Grant bảo đó là điều rất nhiều chủ doanh nghiệp mắc phải, bởi họ khởi nghiệp bằng tay nghề.
Hai trạng thái của người lãnh đạo
Theo Chương 15, SMILE+.
Vậy mentor là gì? Trong SMILE+, đó chính là người lãnh đạo khi đứng ở vai kiến trúc sư, vai người thầy của doanh nghiệp. Công ty của Alex lúc ấy không thiếu người làm việc. Thứ nó cần là người giúp những người ấy lớn lên. Ở tầng sâu nhất, lãnh đạo là làm thầy.
Mentoring và coaching khác nhau ở đâu?
Mr. Grant nói việc dựng nên con người diễn ra qua ba con đường. SMILE+ gọi chung ba con đường này là Leader TCM, ba cách người lãnh đạo truyền nghề.
1. Đào tạo (Training)
Trao cho ai đó một kỹ năng họ chưa từng có, bài bản và từng bước, đưa người ta từ chỗ chưa biết tới chỗ làm được.
2. Huấn luyện (Coaching)
Thôi cầm tay chỉ việc mà đặt câu hỏi, để người ta tự gọi ra lời giải vốn đã nằm đâu đó trong đầu mình. Phần này mình viết riêng trong bài coaching là gì.
3. Kèm cặp (Mentoring)
Đi bên cạnh một người suốt một quãng đường dài, không phải để trao một kỹ năng cụ thể, mà để truyền lại cách nghĩ, cách nhìn, cả những điều chỉ thời gian mới dạy nổi.
Leader TCM: ba cách truyền nghề
Người lãnh đạo giỏi biết kết hợp cả ba đúng lúc.
Như vậy, khác nhau giữa mentoring và coaching nằm ở thứ được truyền đi và ở độ dài quãng đường. Huấn luyện khơi ra lời giải của chính người kia. Kèm cặp truyền lại cả cách nghĩ lẫn cách nhìn, nên cần một quãng đường dài đi cùng nhau.
Mr. Grant bảo người lãnh đạo giỏi không chọn lấy một trong ba, mà nhận ra lúc nào nên đào tạo, lúc nào nên huấn luyện, và lúc nào chỉ cần lặng lẽ kèm cặp.
Biết lúc nào dùng cách nào, đó mới là tay nghề thật sự của nghề giáo ấy.
Nếu bạn chưa rõ mình đang nghiêng về cách nào và với ai, bạn có thể làm thử Test “Bạn đang dẫn dắt đội ngũ đúng người, đúng lúc?” trước khi đọc tiếp.
Mentoring trong doanh nghiệp trông như thế nào mỗi ngày?
Sáng hôm sau, đội ngũ vẫn đang vật lộn với phần việc bị kẹt. Alex vẫn biết mình có thể ngồi xuống và làm cho xong. Nhưng lần này anh không làm.
1. Ngồi xuống bên cạnh, không ngồi vào chỗ của họ
Alex kéo ghế ngồi xuống cạnh đội ngũ rồi bắt đầu hỏi: chỗ nào đang khiến mọi người kẹt nhất, nếu thử cách khác thì sao, điều gì khiến mọi người nghiêng về phương án này.
2. Chịu được sự khó chịu của việc chờ
Có lúc Alex phải cắn răng giữ mình không chen vào, có lúc anh nhìn thấy lời giải rõ mồn một nhưng vẫn kiên nhẫn chờ. Cảm giác ấy giống như nhìn một đứa trẻ đang loay hoay buộc dây giày trong khi mình chỉ cần năm giây là làm xong. Nếu mục tiêu là đôi giày được buộc nhanh nhất thì người lớn luôn thắng, còn nếu mục tiêu là đứa trẻ biết tự buộc dây giày thì người lớn phải biết chờ.
3. Chấp nhận kết quả đủ tốt và là của họ
Buổi chiều hôm đó, đội ngũ tìm ra cách xử lý. Không hoàn hảo, không đẹp bằng cách Alex nghĩ trong đầu, nhưng đủ tốt, và quan trọng hơn, nó là cách của họ. Vài ngày sau, dự án hoàn thành, và đội ngũ đã đi được quãng đường mà trước đây chỉ Alex đi.
Kèm cặp đến lúc nào thì trao quyền?
Làm thầy không dừng lại ở chỗ kèm cặp rồi kiên nhẫn chờ. Sớm muộn gì, người thầy cũng phải dám trao cả quyền quyết định. Trong Chương 16, “Buông tay mà không buông xuôi”, Mr. Grant chỉ ra vấn đề chưa bao giờ nằm ở việc trao quyền, mà nằm ở chỗ anh đã trao quyền trước khi trao năng lực.
Ông vẽ một chiếc thang năm bậc: làm theo chỉ dẫn, làm xong rồi báo cáo, đề xuất rồi chờ duyệt, cứ làm rồi báo lại sau, và tự quyết hoàn toàn. Mức trao quyền phải đi cùng mức năng lực, không nhảy cóc. Kèm cặp chính là quãng đường đi cùng một người qua từng nấc ấy.
Giao một việc cho người chưa được dạy tới nơi tới chốn không phải là tin tưởng, đó là đẩy việc.
Maya là ví dụ trong sách. Khi cô đã biết tự xử lý khách hàng, biết huấn luyện người mới và biết tự suy nghĩ, Alex giao cho cô phụ trách trọn một mảng công việc. Những tuần đầu anh vẫn theo dõi khá sát, không phải để kiểm soát mà để quan sát. Một tháng sau, anh có thêm vài giờ mỗi tuần. Nếu bạn muốn luyện cả ba cách truyền nghề này một cách bài bản, bạn có thể xem Workshop Kỹ năng đào tạo.
Aha Tasks: Người thợ hay kiến trúc sư. Hai việc nhỏ bạn có thể làm ngay trong tuần này:
- Liệt kê những việc bạn đã làm trong tuần qua, rồi đánh dấu mỗi việc là việc của người thợ, tức tự tay tạo ra kết quả, hay việc của kiến trúc sư, tức làm cho người khác giỏi lên. Sau đó tính tỷ lệ giữa hai loại.
- Nhớ lại lần gần nhất bạn làm thay cho nhanh, và tự hỏi việc đó tiết kiệm cho bạn bao nhiêu phút hôm ấy, nhưng đã lấy đi của người kia cơ hội gì.
Câu hỏi thường gặp
Kèm cặp là gì, có giống cầm tay chỉ việc không?
Không. Trong SMILE+, kèm cặp là đi bên cạnh một người đủ lâu để truyền lại cách nghĩ, cách nhìn. Alex ngồi xuống cạnh đội ngũ, đặt câu hỏi và kiên nhẫn chờ, chứ không làm thay.
Khác nhau giữa mentoring và coaching là gì?
Coaching, tức huấn luyện, là đặt câu hỏi để người ta tự tìm ra lời giải của mình. Mentoring, tức kèm cặp, là đi cùng một quãng đường dài để truyền lại cách nghĩ và cả những điều chỉ thời gian mới dạy nổi.
Mentoring trong doanh nghiệp nhỏ thì ai làm mentor?
Theo Chương 15, đó là việc của chính người lãnh đạo. Thứ khó tạo nhất vẫn là con người, và dựng người là việc của người lãnh đạo.
Tuần qua bạn dành nhiều thời gian hơn để làm việc giỏi nhất, hay để làm người khác giỏi lên?
Bài viết dựa trên Chương 15, “Lãnh đạo là một nghề giáo”, trong cuốn SMILE+ của Aha Trần.
Người viết
Aha Trần
Cố vấn phát triển năng lực đội ngũ cho SMEs, tác giả SMILE+ và Founder Aha Community. Anh tin rằng lãnh đạo, ở tầng sâu nhất, là một nghề giáo.
Để lại một bình luận