Năm bức tường vô hình là năm thứ đứng chắn giữa việc “được dạy” và việc “làm được” trong một doanh nghiệp: thời gian, tâm lý, hệ thống, quên lãng và người thầy. Khi một buổi đào tạo chỉn chu mà một tuần sau mọi thứ vẫn như cũ, phần lớn nguyên nhân không nằm ở người học, cũng không nằm ở buổi học, mà nằm ở một trong năm bức tường này. Đây là nội dung Chương 2 trong cuốn SMILE+ của mình.
Vì sao đào tạo xong, mọi thứ lại quay về như cũ?
Trong SMILE+, sau cái đêm nhận ra mình đang ôm việc của cả công ty, Alex quyết định làm điều lẽ ra anh phải làm từ lâu: đào tạo lại đội ngũ. Anh dành gần hai ngày chuẩn bị, tổng hợp những lỗi phổ biến nhất trong các bản đề xuất, chọn ví dụ, làm slide. Buổi học kéo dài đúng hai tiếng, phòng họp kín chỗ, mọi người chăm chú hơn anh tưởng. Maya ngồi hàng ghế đầu, ghi chép kín mấy trang giấy. Khi buổi học kết thúc, vài nhân viên nói đây là buổi đào tạo hữu ích nhất từ trước tới nay. Đêm đó Alex ngủ ngon hơn thường lệ, tin rằng lần này sẽ khác.
Một tuần sau, Maya bước vào phòng với một bản đề xuất mới và nói đúng câu quen thuộc: “Anh xem lại giúp em cho chắc.” Y hệt, không thiếu một chữ, như thể buổi đào tạo hai tiếng chưa từng tồn tại. Đến cuối tuần, số việc quay về bàn Alex không hề giảm đi.
Điều khiến Alex suy nghĩ là không ai chống đối, không ai bỏ ngoài tai, phần lớn còn rất hào hứng. Nhưng hào hứng là một chuyện, làm được lại là chuyện khác.
Giữa việc được dạy và việc làm được tồn tại một khoảng cách, một thứ gì đó vô hình đang đứng chắn ở giữa.
Năm bức tường vô hình là gì?
Tối hôm đó Alex không mở laptop. Anh ngồi nghĩ về từng người trong đội ngũ, và mỗi gương mặt hiện lên cho anh thấy một bức tường.
1. Bức tường thời gian
Lịch của Maya lúc nào cũng kín, sáng họp khách hàng, chiều làm đề xuất, tối cập nhật báo cáo, có hôm ăn trưa ngay tại bàn. Nếu một người chạy liên tục từ sáng tới tối, họ sẽ học vào lúc nào? Không phải họ không muốn học, mà đơn giản là không còn khoảng trống nào cho việc đó.
2. Bức tường tâm lý
Frank là một trong những nhân viên kỳ cựu nhất công ty. Sau buổi đào tạo, Alex hỏi ông có thử cách mới không, Frank im lặng một chút rồi đáp: “Tôi làm kiểu này hai mươi năm rồi.” Hai mươi năm không chỉ là một thói quen, đó là danh tính, là niềm tự hào, là thứ khiến một người cảm thấy mình có giá trị. Đôi khi điều khiến người ta chống lại cái mới không phải vì cái mới tệ, mà vì nó khiến người ta sợ: sợ mình không còn giỏi như trước, sợ phải bắt đầu lại.
3. Bức tường hệ thống
Mỗi khi có người mới gia nhập, người này chỉ người kia, mỗi người giải thích một kiểu, và khi cần tra cứu thì phải đi tìm một ai đó để hỏi. Có rất nhiều kiến thức trong công ty, nhưng phần lớn nằm trong đầu con người, không nằm trên giấy, không nằm ở nơi ai cũng tìm thấy được. Alex từng trách đội ngũ học xong không làm đúng, nhưng thật ra họ biết dựa vào đâu để làm đúng?
4. Bức tường quên lãng
Maya là người ham học nhất công ty, vậy mà cô lại là người đầu tiên quay về câu nói cũ. Sau buổi đào tạo, cô lập tức lao vào những dự án dang dở, và ngày nối ngày, những điều vừa học bị đẩy xuống dưới bởi những việc cần xử lý ngay trước mắt. Bộ não con người vốn vận hành như vậy: thứ gì không dùng tới sẽ dần mờ đi, rồi biến mất, giống như nước chảy qua kẽ tay. Đây là bức tường âm thầm nhất, ít bị chú ý nhất, nhưng cũng phổ biến nhất.
5. Bức tường người thầy
Bức tường cuối cùng Alex tìm thấy ở chính mình. Anh rất giỏi làm việc, nhưng chưa từng học cách đào tạo người khác. Anh biết cách sửa một bản đề xuất, nhưng không biết cách giúp người khác tự sửa. Anh biết cách giải quyết vấn đề, nhưng không biết cách biến kinh nghiệm trong đầu thành thứ người khác có thể học. Và anh cũng chẳng có thời gian để làm điều đó, vì vẫn đang mắc kẹt trong Bẫy Bàn tay vàng của chính mình.
Năm bức tường giữa “được dạy” và “làm được”
Mỗi bức tường có một tên gọi riêng, nên cũng có cách riêng để gỡ.
Vì sao không nên vội gọi đó là “nhân viên kém”?
Khi một người không tiến bộ, phản xạ đầu tiên của ta thường là dán nhãn cho họ: “bạn ấy không hợp”, “bạn ấy thiếu cố gắng”. Nhưng phần lớn cái mình gọi là “nhân viên kém” thật ra chỉ là một bức tường vô hình chưa được gỡ, có thể là không có thời gian để học, không có quy trình để theo, không có ai chỉ cho tới thành thạo, hoặc học rồi mà chẳng có dịp dùng nên quên sạch.
Bức tường thì gỡ được, còn con người một khi đã bị dán nhãn thì khó gỡ hơn nhiều. Gọi đúng tên bức tường, vì thế, là một hành động tử tế, với đội ngũ và với cả chính mình.
Bức tường thì gỡ được, còn con người một khi đã bị dán nhãn thì khó gỡ hơn nhiều.
Tại workshop Kỹ năng đào tạo khóa đầu tiên, sau bài chẩn đoán này, chị Nguyễn Thị Xinh chia sẻ rằng chị thầm vui vì đã gọi tên được những vướng mắc bấy lâu, và gọi tên được rồi thì mới bắt đầu có giải pháp.
Làm sao biết công ty mình đang vướng bức tường nào?
Bảng chẩn đoán năm bức tường. Chấm điểm công ty bạn cho từng bức tường, thang 1 đến 5, với 1 là không phải vấn đề và 5 là nghiêm trọng.
- Tường thời gian: đội ngũ có thời gian để học và để dạy nhau không?
- Tường tâm lý: đội ngũ đón nhận hay kháng cự cái mới?
- Tường hệ thống: có quy trình và giáo trình để tra lại, hay tất cả nằm trong đầu vài người?
- Tường quên lãng: học xong có được áp dụng ngay không?
- Tường người thầy: người giỏi nhất có biết cách và có thời gian dạy lại không?
Khoanh tròn bức tường cao điểm nhất. Đó là nơi nên bắt đầu gỡ trước.
Nếu muốn soi thêm từ phía người dẫn dắt, bạn có thể làm bài Test Bạn đang dẫn dắt đội ngũ đúng người, đúng lúc?, 12 tình huống trong khoảng 4 phút.
AI giúp gỡ bức tường nào tốt nhất?
Hai bức tường khó nhất, thời gian và quên lãng, lại chính là chỗ AI gỡ tốt nhất. Thay vì gom mọi người vào một buổi học dài rồi để kiến thức trôi đi, mình có thể cắt nội dung thành những miếng năm phút, để công cụ AI gửi đúng miếng vào đúng thời điểm trong ngày làm việc, và nhắc lại theo nhịp ngắt quãng để chống đường cong quên lãng. Đội ngũ học ngay trong dòng chảy công việc, không phải dừng việc để học.
Câu hỏi thường gặp
Năm bức tường vô hình gồm những gì?
Thời gian, tâm lý, hệ thống, quên lãng và người thầy. Đây là năm thứ đứng chắn giữa việc được dạy và việc làm được trong một doanh nghiệp.
Bức tường nào phổ biến nhất?
Bức tường quên lãng. Nó âm thầm nhất và ít bị chú ý nhất: học mà không dùng ngay thì bộ não sẽ coi thông tin đó là không quan trọng và dần xóa nó đi.
Dạy rồi mà nhân viên vẫn làm theo cách cũ thì nên làm gì trước?
Chấm điểm năm bức tường trước khi kết luận về con người. Bức tường cao điểm nhất là nơi nên gỡ trước. Nếu muốn làm bài chẩn đoán này cùng người hướng dẫn và viết luôn một SOP một trang, bạn có thể tham gia Workshop Kỹ năng đào tạo.
Trong năm bức tường vừa rồi, bức nào cao nhất trong công ty bạn lúc này? Và có khi nào bức tường ấy, thật ra, lại bắt đầu từ phía người lãnh đạo?
Bài viết dựa trên Chương 2, Năm bức tường vô hình, trong cuốn SMILE+ của Aha Trần. Bài trước: Lời nguyền sếp giỏi là gì?
Người viết
Aha Trần
Cố vấn phát triển năng lực đội ngũ cho SMEs, tác giả SMILE+ và Founder Aha Community. Anh tin rằng lãnh đạo, ở tầng sâu nhất, là một nghề giáo.
Để lại một bình luận